więcej celowo, mniej lub więcej rozumnie, nie pozostają bez wzajemnego wpływu na budowę. Wykształcają one narządy bardziej czynne, pozwalają zanikać mniej czynnym — i zwłaszcza na gruncie systemu nerwowego, jako najbardziej poddanego zmienności, wytwarzają takie połączenia włókien i ustalają takie drogi przebiegu podrażnień, które najbardziej sprzyjają najczęściej powtarzanym czynnościom. W ten sposób powstaje instynkt, który nie jest niczem innem jak dziedzicznem uzdolnieniem do pewnych ruchów celowych. Instynkt nie da się pojąć bez "dziedzicznej pamięci'' ruchów i odruchów.
Lecz ma on swą podstawę jeszcze głębszą, w samej naturze substancji azotowej, wchodzącej w skład organizmów.
Składnikami wszystkich organizmów są tkanki, składnikami tkanek — komórki, a głównym składnikiem komórek — zaródź czyli protoplazma. Tej zaś zasadniczą własnością jest kurczliwość. Protoplazma pod wpływem bodźców kurczy się, i oto jest główna podwalina wszystkich ruchowych czynności organizmu. Ruchy drobnych istot mikroskopowych są wprost jej wynikiem; u wyższych specjalizuje się ona w funkcjach zwojów i włókien nerwowych, i odtąd przybiera nazwę odruchów czyli refleksów. Te mogą mieć już charakter rozmaity, ale cecha zasadnicza, kurczliwość, pozostaje. Ślimak, wobec niespodziewanego dotknięcia, kurczy swe macki i chowa się do muszli Jeż wobec niebezpieczeństwa skręca się w kłębek i zasłania kolcami.