ERP

giatorem całej ludzkości. Każda bajka ludowa jest o wiele wieków starsza od swoich twórców, gdyż wszyscy ci, którzy ja składali, dorzucali tylko bezwiednie okruchy nowszych wierzeń do dawniejszych; ten zaś, który ją pierwszy opowiadał (o ile pierwszy opowiadacz da się w takich razach zindywidualizować) nie był poetą, lecz tylko nieoświeconym historykiem i przyrodoznawcą. Ponieważ zaś różnolitość i zawiłość społecznych warunków nie istniała w czasach pierwotnych, ponieważ to, co się działo, działo się na jedną modłę, a to, w co się wierzyło, wynikało z przyrodzonego, zasadniczo po zwierzętach jeszcze odziedziczonego nastroju umysłu, więc też i baśnie owe, czyli przerabiane stare tradycje, są w głównych zarysach wszędzie jedne i też same, nawet tam, gdzie istotne pokrewieństwo mogło wcale nie istnieć. Francuskie "Baśnie Perraulta np. (wydane w r. 1697), mimo swej barwy rococco, zachowały fantastyczny charakter legend. Czarodziejki te, jakkolwiek objaśniane przez Le Notre'a i krajane przez La Quintinie, nie straciły swych wdzięków starożytnych i węzłów łączących je z najgłębszą tradycją" (1).
Podobnie jak postać djabła pochodzi pierwotnie od małpy czczonej, a potem, po stopniowej zmianie religji na wyższa, znienawidzonej; tak podobnie postać anioła pochodzi od ptaków białych, dawniej czczonych a i dziś jeszcze u ludu szanowanych. Rola,

----------------------------------------
(1) Paweł St. Victor. Bogowie i ludzie. Warszawa 1873, przekład Zglińskiego, str. 127.